Filmlerde Saklı Detaylar -1-

Film senaryoları veya kurguları klasik metinlere ne kadar gönderme yaparsa, ne kadar referans verirse o kadar hoşuma gider. Tabi bu göndermelerin zekice olması kaydıyla.

Bu yazıda size en sevdiğim filmlerden biri olan Matrix serisinin en etkileyici bölümlerinden birinde keşfettiğim inanılmaz etkileyici bir göndermeden bahsedeceğim.

Matrix, zaten içinde konuş konuş bitmeyecek kadar klasik metinlere göndermelerle dolu bir film. Eminim hala keşfedilmemiş göndermeler bile vardır filmde. Çok çok ustalıklı bir senaryo ve kurguya sahip. İşte şimdi tesadüfen farkettiğim birini burada konuşacağız.

Önce çok etkileyici olan şu sahneyi bir izleyelim:

Evet, benim gibi bir Matrix hayranıysanız sahneyi hatırlayacaksınız. Şimdi, 00:08 – 00:15 arasını tekrar izleyin. Oradaki diyalog şu:

Merovengian:

“The prodigal child returns. L’ange sans ailes…”

Şöyle Türkçeleştirebiliriz:

“Savurgan oğlan geri döndü. Kanatsız melek…”

Filmi izlerken bir şey anlamadığımız, söylenip geçen bir cümle gibi. Oysa değil. Merovengian (adamın adı bile sayfalarca didiklenecek referanslara sahip zaten) aslında burada İncil’e gönderme yapıyor. Çünkü “Savurgan Oğlun Dönüşü” İncil’deki mesellerden yani anlatılanlardan bir tanesi. “Kanatsız Melek” de yine filmdeki karakter olan “Seraph’ın İncil’e dayanan hikayesine bir gönderme.

Şimdi önce savurgan oğlun dönüşü meselini özetleyelim. Bu kısmı wikipedia’dan olduğu gibi aldım. sıkılırsanız atlayın bitince kısaca özetleyeceğim meseleyi zaten.

“Öykü, iki oğlu olan zengin bir adamla başlar; küçük oğlu babasının mirasından payını ister. Buradaki ima, oğlunun babasının ölümünü beklemek yerine mirasını hemen almak istediğidir. Baba kabul eder ve mirasını iki oğlu arasında paylaştırır.

Mirasın kendisine düşen kısmını aldıktan sonra, küçük oğul uzak bir ülkeye gider ve orada servetini pervasız bir yaşam tarzıyla israf eder. Ülkeyi vuran şiddetli bir kıtlıktan hemen önce parası tükenir ve son derece yoksullaşarak düşük ücretli bir domuz çobanlığı işine girmek zorunda kalır . Beslediği domuzların yemeğini kıskanmaya başlar. Bu sırada nihayet aklı başına gelir:

Kendine geldiğinde, “Babamın yanında kaç tane ücretli hizmetçi var, doyasıya yiyorlar, ben ise açlıktan ölüyorum! Kalkıp babamın yanına gideceğim ve ona diyeceğim ki: Baba, göğe ve sana karşı günah işledim, artık senin oğlun diye anılmaya layık değilim; beni ücretli hizmetçilerinden biri gibi kabul et.”

Ve kalkıp babasının yanına gitti. Ama daha çok uzakta iken babası onu gördü, acıdı, koşarak yanına geldi, boynuna sarılıp öptü.

Bu, babanın oğlunun dönüşünü umutla beklediğini ima eder. Oğul, günahlarını itiraf eden ve babasının oğlu olmaya layık olmadığını ilan eden, önceden hazırlanmış konuşmasına başlar, ancak babası onu tereddüt etmeden geri kabul etmeden önce konuşmasını bile bitirmez. Baba, hizmetkârlarına oğlunu en güzel elbiseyle giydirmelerini, parmağına yüzük takmalarını ve ayaklarına sandalet giydirmelerini ve kutlama yemeği için ” besili danayı ” kesmelerini emreder.

Tarlalarda çalışmakta olan büyük oğul, kutlama seslerini duyar ve bir köle tarafından küçük kardeşinin dönüşü hakkında bilgilendirilir. Bundan etkilenmez ve öfkelenir. Ayrıca babasına hitaben bir konuşması vardır:

O da babasına şöyle cevap verdi: “İşte, bunca yıldır sana hizmet ettim ve hiçbir zaman senin emrini çiğnemedim. Sen bana arkadaşlarımla eğlenmem için bir oğlak bile vermedin. Ama bu oğlun, fahişelerle birlikte malını yiyip bitirdikten sonra, onun için semiz bir buzağı kestin.”

Bu benzetme, babanın büyük oğlunun her zaman mevcut olduğunu ve babanın sahip olduğu her şeyin de büyük oğluna ait olduğunu açıklamasıyla sona erer, ancak küçük oğul bir anlamda ölümden döndüğü için kutlama gerekliydi:

Sevinmemiz ve neşelenmemiz yerindeydi; çünkü bu kardeşin ölmüştü, şimdi dirildi; kaybolmuştu, şimdi bulundu.”

Şimdi, kısaca zengin bir kralın savurgan oğlu babasından aldığı serveti uzak ülkelerde har vurup harman savuruyor, parasız kalınca da babaevine geri dönüyor, babası da kızmak yerine onu affediyor. Olay bu.

Peki filmdeki karaktere bunu neden yakıştırıyor Merovengian? Onu da “Seraph” ve “Kanatsız Melek” göndermesini çözümleyince anlayacağız.

Seraph, Hıristiyan teolojisinde ışık ve saflıkla ilişkilendirilen en yüksek mertebeden altı kanatlı bir melektir. Merovengian ise onu savurgan olarak sıfatlandırarak tıpkı meseldeki evlat gibi kendisine bahşedilen gücü çar çur ettiğini ima eder. Seraph’a da “Kanatsız Melek” diyerek kendisine bahşedilen (altı kanatla sembolize edilen) tanrısal güçten Kahin’e koruyuculuk yapmak için feragat etmesini kasteder. Ve Merovengian’a göre bu akıl almaz bir israf, savurganlıktır… Böyle yaparak eline hiç bir şey de geçmemiştir. Yokluk içerisinde yine Merovengian’ın kapısına dönmüştür.

Evet, dediğim gibi Matrix serisi böyle belki de onlarca göndermeyle yüklü. Ama bu en az üzerinde durulanlardan biriydi sanırım. Bunu da bir sanat tarihi kitabında İsa’nın mesellerini okurken tesadüfen fark ettim.

İşte bunlar filmlere güzel dedirtiyor bana.

H. İbrahim Alpaslan tarafından yayımlandı

Okumayı, yazmayı, yürümeyi, koşmayı seven bir insan.

Bir yanıt yazın